كرده است : گنج معنى است اين‌كه پاشيدم * نه كتابى كه برتراشيدم چون ز تاريخ برگرفتم فال * هفتصد رفته بود و سى و دو ( سى و سه ) سال كه من اين نامهء همايون‌فر * عقد كردم بنام اين سرور چون بسالى تمام شد بدرش * ختم كردم بليلة القدرش جام جم اگرچه بپيروى از حديقهء سنائى ساخته شده ، ولى از حيث كيفيت نظم مطالب و حتى از باب كيفيت موضوعات نسبت به آن تازگى دارد . چنان كه بايد آن را كتاب جامعى در اخلاق و تصوّف دانست . اين منظومهء عالى ، كه درعين‌حال يكى از بهترين منابع تحقيق در اوضاع اجتماعى زمان نيز شمرده مىشود ، بعد از ذكر مقدمات طويل به سه « دور » تقسيم شده است . دور اول در مبداء آفرينش ، دور دوم در كيفيت معاش اهل دنيا و دور سوم در معاش و احوال آخرت . اوحدى دربارهء اين سه دور چنين گفته است : قسمتى راست كردمش بسه دور * تا بنوشنده بر نباشد جور دور اول نشاط بخشد و نور * كند از ديده خواب غفلت دور اندر آيد سرت بگفت و بگوى * عالمى ديگرت نمايد روى دومين دور شيرگير كند * در فنون هنر بصير كند راه يا بى بآزمايش‌ها * پرده برخيزد از نمايش‌ها در سيم دَور چون كنى نوشش * بنماند نهاد را پوشش روح را قوت شباب دهد * سر آز و امل بخواب دهد اين سه دور ار بسر توانى برد * ره ازينجا بدر توانى برد دولتشاه دربارهء اين منظومه و اشتهار سريع آن چنين نوشته است « 1 » : « حكايت كنند كه كتاب جام جم را اوحدى در اصفهان نوشته ، و در قرب يك ماه چارصد سواد مستعدّان روزگار از آن كتاب برداشته‌اند ، و باوجود حجم اندك آن كتاب را بهاى تمام خريد و

--> ( 1 ) - تذكرة الشعراء چاپ تهران ص 236